Gevecht bij de Vaert

Wandel of fiets je vandaag over de laan Fokkesteeg, dan beweeg je je op een plek waar ooit grote spanningen in de Republiek samenkwamen. Rond 1750 groeit de onvrede onder burgers: machtige regentenfamilies bepalen het bestuur, terwijl de gewone burger geen invloed heeft. De economie zit tegen, vooral in Utrecht, en het vertrouwen in de Oranje‑stadhouders slinkt. Onder invloed van de Verlichting én inspirerende vrijheidsbewegingen uit het buitenland ontstaat de Patriottenbeweging, die pleit voor inspraak en hervormingen.

De spanningen lopen zo hoog op dat de Staten van Utrecht in 1787 strategisch troepen legeren in Vreeswijk, nabij de laan Fokkesteeg, op de grens met het dorp Jutphaas. Wanneer de patriotten in Utrecht dit horen, trekken zij met een burgerleger richting deze troepen.

De avond van 9 mei 1787

Op 9 mei 1787, rond half tien ’s avonds, komt het tot een gewelddadige confrontatie langs de Vaartse Rijn (nu Merwedekanaal), tussen Jutphaas en Vreeswijk, dezelfde route waar je ontspannen kunt wandelen of fietsen. De strijd wordt later vooral bekend als het Gevecht aan de Vaart.

Aan patriottische zijde vallen twee dodelijke slachtoffers: kanonnier Van der Vlerk en kapitein‑luitenant Cornelis Govert Visscher. Ondanks deze verliezen weten de patriotten hun kanonnen in stelling te brengen. De orangistische troepen raken in paniek en slaan op de vlucht, allerlei waardevolle spullen achterlatend. De patriotten treffen onder meer een regimentskas van 30.000 gulden, wapens en uniformstukken aan: een groot succes in hun ogen.

Van der Vlerks bebloede rood‑witte sjerp wordt daarna een symbool van heldenverering: een tastbare herinnering aan de strijd voor meer burgerlijke vrijheid.

De boerderij die het meemaakte

Op prenten uit 1787 is een boerderij te zien die toen aan de route stond. En bijzonder genoeg: deze boerderij bestaat nog steeds, verscholen aan het begin van de laan Fokkesteeg. Zo wandel je letterlijk langs een gebouw dat getuige was van de gebeurtenissen van die avond.

Hoewel de veldslag strategisch gezien beperkt was, groeide zij uit tot een belangrijk moment in de propagandastrijd tussen patriotten en orangisten. Pamfletten, liederen en zelfs een speciale penning benadrukten de overwinning van de Utrechtse patriotten.

Maar het grotere tij keert. Wanneer de patriotten geen steun uit Frankrijk krijgen, valt het Pruisische leger op 13 september 1787 Nederland binnen. De oude machtsstructuur wordt hersteld. Toch blijken de ideeën van de patriotten niet voor niets geweest: ze vormen later een fundament voor de democratische vernieuwingen van de 19e eeuw.

Beleef de geschiedenis tijdens een wandeling

Vandaag is de laan Fokkesteeg een rustige, groene route. Een plek waar je de geschiedenis bijna voelt, zeker wanneer je weet dat hier ooit soldaten stonden, kanonnen bulderden en idealen botsten. Voor plezierzoekers die houden van verhalen, onverwachte ontdekkingen en betekenisvolle plekken is deze laan een perfecte mix van natuur, geschiedenis en beleving.

Meer over het Fokkesteeglaantje

Fokkesteeglaantje
Fokkesteeglaantje

De naam Fokke(n)steeg duikt rond 1800 op in de bronnen. Het is waarschijnlijk een verwijzing naar ene Fokke(r), een bewoner aan de steeg.
Ridderhofstad Oudegein
Ridderhofstad Oudegein

Eén van de oudste kastelen van de gehele Nedersticht van Utrecht. Het kasteel Oudegein was van oorsprong een gevechtstoren die het stadje ‘T Gein moest beschermen.
Landgoed Oudegein
Landgoed Oudegein

Het landgoed, dat zich vroeger uitstrekte van Hoogzandveld tot Jutphaas, is sinds 1773 in bezit van de familie de Geer.